|
npdata.be
- non-profit data
Vooraf: Van Verhaeren over Zweig, Lu Xun, Masereel tot Ai Weiwei
De genese
van de PVDA-PTB:
De officiële geschiedschrijving van de PVDA/PTB presenteert de evolutie van de partij vaak als een rechtlijnig succesverhaal. Wie echter dieper graaft in de publieke bronnen – van de universitaire analyses van Julien Versteegh tot de lokale sporen van de vroege 'fabrieksgangers' – ontdekt een complexe, bijwijlen bittere en diepe dialectische dynamiek die de grenzen van de gewesten in België overstijgt. De doorbraak van vandaag is het directe resultaat van een interne strijd tussen 'twee lijnen', met telkens een vruchtbare synthese, gecementeerd door een geloofwaardig getuigenis in Gent en verzilverd aan de Waalse fabriekspoorten. Deel 1: De strijd tussen de twee lijnen (1968–1971) Het startschot voor de transformatie van de studentenbeweging naar een arbeiderspartij werd gegeven met de brochure Ervaringen uit twee jaar strijd te Leuven (VVS, 1968). Dit document had als gevolg dat de militanten van SVB (de StudentenVakBeweging) de universiteit verlieten om "naar de arbeiders" te trekken. Onmiddellijk ontstond er echter een diepe tactische en strategische splitsing: De 'Massa-lijn' (Brussel-Zuid / De Vonk): Onder leiding van de pas afgestudeerde klinisch psycholoog Hubert 'Berten' Hedebouw koos deze fractie voor directe, concrete ondersteuning van de materiële arbeidersbelangen, zoals tijdens de wilde Citroën-staking in Vorst (november 1969). Hun doel was om via syndicale comités (zoals ook Mijnwerkersmacht en Arbeidersmacht) organisch leden te werven. De 'Voorhoede-lijn' (Ludo Martens / AMADA): Het Antwerps-Leuvense centrum stelde dat zonder een strak georganiseerde, gecentraliseerde partijstructuur elke arbeidersstrijd zou verzanden in louter reformisme. Eerst moesten de partijkaders worden gebouwd; van daaruit moest de strijd worden aangestuurd. Deel 2: De stencilmachine en de Raadkamer (1971–1972) Deze ideologische spanning escaleerde in de lente van 1971 tot een fysieke confrontatie over de materiële reproductiemiddelen. Omdat drukpersen en stencilmachines essentieel zijn voor bekendmaking en propaganda nam de arbeiderscomité-lijn uit Limburg en Brussel deze deze in een doelgerichte actie in de lokalen van de Gentse SVB in bezit.
De Gentse AMADA-kern reageerde met een
aangifte tegen onbekenden wegens diefstal. Toen het parket en de politie
ontdekten dat het om een interne politieke strijd ging, werd het dossier
politiek geïnstrumentaliseerd om dieper te kijken in deze nieuwe politieke
organisaties.
Hubert Hedebouw werd als de Brusselse
spilfiguur geciteerd en dreigde juridisch te worden uitgeschakeld. De
definitieve beschikking van de Gentse raadkamer draaide echter uit op een
buitenvervolgingstelling. Dit werd beslecht door een
waterdichte en geloofwaardige getuigenis onder ede
van een burgerlijke getuige, die Hubert Hedebouw voor de onderzoeksrechter
voorzag van een sluitend alibi. Justitie verloor haar materiële grip op de
zaak; Hedebouws slagkracht bleef verzekerd, ook al was daarmee de strijd
tussen de 'twee lijnen' nog niet beslecht. Cruciaal in deze vroege
stakingsgolf—zoals bij de scheepswerven van Boel Temse in 1971—was daarbij
dat de jonge studenten en fabrieksgangers door doorgewinterde syndicalisten
als Karel Heirbaut en
Jan Cap
definitief het absolute respect voor militante vakbondsdelegees en de
basisdemocratie werd bijgebracht.
Deel 3: De omslag van Cockerill Yards en het Anti-geweldprincipe (1973) De werkelijke organisatorische en tactische vuurdoop voltrok zich tijdens de heftige staking op de scheepswerven van Cockerill Yards in Hoboken in 1973. Tot dan toe functioneerde AMADA nog hoofdzakelijk via een losse 'provinciale coördinatie'. De felle debatten en kritieken op het eigen, vaak onsamenhangende optreden aan de poort legden het gebrek aan een centrale organisatie en coördinatie pijnlijk bloot. Om interne deviaties tegen te gaan, besloot de partijtop in 1973 over te gaan tot een strakke, nationale coördinatie, wat zorgde voor de definitieve eenheid van denken en actie.
Tijdens dit conflict deed zich bovendien een
begrijpbaar maar ongepast incident voor: het in brand steken van een
BOB-wagen. Dit leidde intern tot een radicale breuk met elke vorm van
gewelddadig actie voeren. Ook toen de
Rote Armee Fraktion
(RAF) in Duitsland, de
Brigate Rosse in
Italië en Action Directe in Frankrijk van zich lieten horen, en de
CCC in België wees de partij het gebruik van fysiek geweld en materiële
vernielingen resoluut af. Wat door critici als dogmatische discipline wordt
versleten, fungeerde als de noodzakelijke dam tegen gewapend extremisme en
hield de militanten op het legale pad van de politieke en syndicale
praxis—een strategisch anti-geweldprincipe van Ludo Martens dat tot op de
dag van vandaag onwrikbaar overeind blijft.
Tegelijkertijd vond op de werven een unieke
synergie plaats met de buiten het partijkader staande arbeidersleiders. De
uit zijn ambt ontzette en uit Venezuela verbannen
Fidei Donum-priester
Frans Wuytack trok als dokwerker en onafhankelijk voortrekker mee de
barricades op. Deze synergie tussen de marxistische analyse en actie van
AMADA en de existentiële bevrijdingsgedachte van Wuytack bewees de brede,
maatschappelijke slagkracht van de beweging en effende het pad voor de
volgende beslissende stap.
Deel 4. De Waalse diaspora en de synthese (1975–1976) De ideologische strijd bleef na de formele integratie van Brussel-Zuid/De Vonk doorsudderen tot de jaren 1975-1976. Tijdens het heftige debat met de rivaliserende Franstalige organisatie UC(ML)B, besloot het Centraal Comité van AMADA het communistische perspectief in Wallonië van nul af op te bouwen. Dit bood de partijtop rond Ludo Martens ook de gelegenheid om het interne conflict in Vlaanderen en Brussel op een dialectische manier op te lossen. De aanspraak van de Waalse arbeiders kon rechtstreekser gebeuren door militanten die gehard in de concrete arbeidersstrijd de opbouw van een nieuwe arbeiderspartij voor ogen hadden. Hubert Hedebouw in Herstal/Luik en Kris Hertogen in Charleroi waren hiervan de vertegenwoordigers. Het Nationaal Bureau zorgde met Herwig Lerouge en Jo Cottenier voor directe lijnen met de centrale organisatie.
De Hedebouw/Hertogen lijn kon zich in Wallonië
met een grotere vrijheid verbinden aan de dagelijkse problemen van de
arbeiders. De militantenwerving kon zich inbedden in de concrete,
dagdagelijkse problemen van de Waalse arbeidersklasse en de grote, alsmaar
groeiende migrantenbevolking in Brussel.
Deel 5: De historische synthese en het wereldperspectief
De prestatie van dit handvol jonge militanten
is uniek in de Europese politieke geschiedenis. Het is nooit gezien dat een
tiental mensen vanaf het nulpunt een nieuwe politieke partij oprichten die
erin slaagt om de totale electorale en organisatorische neergang van de oude
Kommunistische Partij (KP/PCB) volledig te compenseren. Waar de historische
partij van Julien Lahaut nadat hij vermoord werd in 1950 wegzakte in
reformisme en electoraal isolement, bouwden deze politieke emigranten een
veerkrachtig marxistisch-leninistisch alternatief op.
Zij deden dit door de ideologische tucht van
het zich ontwikkelende maoïsme en de fundamentele principes van de Chinese
Culturele Revolutie, zonder haar deviaties, te internaliseren. Zelfs binnen
de muren van westerse welzijnsvoorzieningen, zoals bij de 'socialistische
enclave'
Eigen Thuis Grimbergen
in 1982, werd geëxperimenteerd met democratisering, gelijke loonspanning en
een machtsevenwicht tussen personeel en gebruikers: wie verantwoordelijkheid
draagt moet minstens de helft van het werk doen waarvoor men
verantwoordelijk is, wie de gevolgen draagt van een beslissing moet
hoofdelijk erover meestemmen. Het was een tastbare, kleinschalige
concretisering van de Culturele Revolutie, ontdaan van de destabilisatie die
het in China zelf teweegbracht.
Dit diepgaande menselijke en politiek gegronde
engagement hield stand tijdens de zwaarste historische stormen: de
ineenstorting van het Oost-Europese communisme en de geopolitieke crisis
rond het Tiananmen-protest in 1989. Terwijl de westerse publieke opinie
applaudisseerde voor het 'vrijheidsbeeld' in Peking, behield de partijtop de
geopolitieke distantie. Zij stelden de existentiële vraag waar de wereld én
de arbeidersklasse toen en vandaag zouden staan als het Westen haar zin had
gekregen en China destijds was gedesintegreerd en de industriële motor van
het Globale Zuiden in chaos was gestort.
Deel 6: De soepele partij en de doorbraak (2008–2014)
In het congres van 2008 werd het perspectief
geopend op een 'soepele' partij. De prioriteit en mobilisatie voor de
concrete belangen van de arbeiders, werknemers en de kleine middenstand
werden formeel vastgelegd. Het was de toegangspoort voor de werving van
raadgevende leden, militanten en kaders en dit met inschakeling van alle
nieuwe media. Daarmee was de strijd tussen de twee lijnen beslecht. De
keuken was er voor de op basis van het democratisch centralisme
functionerende partij, het restaurant om aan de bevolking het beste dat kon
voortkomen uit de sociale politieke strijd voor te schotelen.
In 2014 werd de beklijvende aanwezigheid in de
fabrieken en aan de poort verzilverd toen
Hubert Hedebouw en de zijnen
met het strategische concept
PTB-GO! (Gauche d'Ouverture)
de doorbraak forceerde op het politieke vlak met de legendarische
presentatie in een arbeiderscafé in Seraing en met de formele steun van de
metaalvakbond van Charleroi en de CNE-vakbond. Door de partijorganisatie
tactisch open te stellen voor trotskisten, de KP en onafhankelijke
progressieven, werd de kiesdrempel gesloopt en werden Raoul Hedebouw en
Marco Van Hees verkozen in het parlement.
Terwijl het historische gewicht van haar
onstaan in Vlaanderen zorgde voor een vertraagde groei bleek de Waalse
inplanting en de synthese van de 'twee lijnen' de vitale motor van de
PTB-PVDA. Dit was exact de grootschalige, interregionale dynamiek die de
echte
founding father,
Ludo Martens, voor ogen had. Martens, de visionair die de agressieve
determinatie van de supermacht VS voorzag, wees de huidige voortrekkers de
weg: hoe via de praxis in alle Belgische gewesten een strak georganiseerd
alternatief bieden dat, richtinggevend voor Europa en ingebed in een
multipolaire wereld in samenhang met China en de BRICS-landen, het
internationale perspectief blijvend vorm kan geven.
Jan Hertogen, socioloog
Naschrift: Oproep aan de arbeiders- en
wernemersbasis van de cd&v
Vandaag, in het najaar van 2026, staat de
Christelijke ArbeidersBeweging (CAB), het huidige beweging.net, voor een
fundamentele maatschappelijke paradox. Het heeft electoraal nog altijd
zeggingskracht over honderdduizenden kiezers in de markt, langs haar
lijfblad Visie en honderden lokale afdelingen. Maar haar belangrijkste
politieke vehikel (cd&v) is gereduceerd tot een gewillige acoliet van het
identitaire en ultra-liberale nationalisme. Vele arbeiders zijn op
racistische basis misleid en maken hun stem monddood door voor het Vlaams
Belang te kiezen. De zorg voor de mens en de samenleving is ook door deze
nationalistische en rechtse partijen definitief ingeruild voor de zorg
voor het kapitaal.
Dit essay is daarom ook een open en directe
oproep tot mobilisatie aan élke oudgediende, élke militant, syndicalist
van de Christelijke Arbeidersbeweging - meer speciaal de initiatiefnemers
en leden van Werkgroep CongresBesluiten, Werkgroep Christelijke
ArbeidersPartij, Beweging (tijdschrift) - en van elke bewuste burger die
zich inzet voor een échte politieke en maatschappelijke vertegenwoordiging
van de werkende bevolking en de verzekeringsystemen die ze hebben opgezet,
oa de sociale- en bestaanszekerheid en de tegemoetkomingen voor
gehandicapten:
Laat van u horen!
De humuslaag is bekend. Het is aan de
contra-stemmers, de twijfelaars en de wezen van de christelijke
arbeiderszuil om openlijk de overstap te maken en zich uit te spreken op
het publieke en politieke forum. De brede poort staat open—of men nu kiest
voor het politieke alternatief van de PVDA/PTB of elke partij die de zorg
voor mens en samenleving opneemt. Deze zorg eist zijn rechtmatige plaats
in het politieke forum op in België, van gewest tot gewest, met de voeten
in de modder en het internationale perspectief helder voor ogen. De genese
is voltooid, de toekomst wenkt, de actie is aan u.
Zie ook
Van kerk tot 'linksekerk'
|
