Gewestelijk beeld. De VB-kiezer is de arbeiderskiezer bij uitstek. Nergens is de correlatie met het arbeidersstatuut in de privésector zo sterk (+0,76). De partij scoort ook hoog bij midden-geschoolden (+0,72), korter-geschoolden (+0,62), en in de secundaire sector: bouw (+0,64), maakindustrie (+0,64), bus en tram (+0,63). Tegelijk is het de tegenpool van de stad: langer geschoolden (-0,78), cultuur en verenigingen (-0,73), vrije beroepen (-0,67), media (-0,59), banken (-0,58), hoger onderwijs (-0,54) — alles wat naar de stad en de kenniseconomie wijst, wijst bij VB de andere kant uit. De partij put haar stemmen uit de periferie van de periferie: gemeenten waar mensen beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt maar niet noodzakelijk aan het werk zijn (+0,68), en waar het totaal aan RVA-uitkeringen hoog ligt (+0,67).

Provinciale differentiatie. West-Vlaanderen en Limburg zijn de arbeidersprovincies voor VB: daar loopt de correlatie met arbeidersstatuut privaat tot +0,85 en +0,83. In Vlaams-Brabant is dat verband aanzienlijk zwakker (+0,55), en verschuift het profiel naar welvaart: gemiddeld belastbaar inkomen en welvaartsindex correleren er positief. Antwerpen combineert beide: sterk arbeidersprofiel, maar tegelijk de hoogste verstedelijking. Oost-Vlaanderen toont de meest gematigde correlaties: de partij is er minder extreem in haar sociale ankers.

Tijdsevolutie. Het profiel verhardt in de periferie. De correlatie met arbeidersstatuut is sinds 2012 in elke provincie gestegen, met name in Limburg en West-Vlaanderen. De tegenpool — langer geschoolden, cultuur, media — wordt scherper negatief. De VB-kiezer is niet meer de kleine zelfstandige van de jaren 2000; het is de loontrekkende in de buitengemeenten die de globalisering en de kenniseconomie van op afstand ziet gebeuren.

Gewestelijk beeld. De N-VA-kiezer is de welvarende middenklasse. Gemiddeld belastbaar inkomen per inwoner (+0,55) en welvaartsindex (+0,55) zijn de sterkste correlaties. De partij scoort bij handel-bestuurders (+0,48), bedienden in de privésector (+0,45), en vrije beroepen (+0,38). Tegelijk is de N-VA de partij van de gevestigde orde: zelfstandig bestuurder (+0,35), 65-plussers (+0,34), langer geschoold (+0,30). De negatieve correlaties wijzen naar de marges: blanco/ongeldige stemmen (-0,52), gehandicapten Vlaams Fonds (-0,44), korter geschoold (-0,43), tijdelijk werklozen (-0,37), arbeidsongeschiktheid (-0,34). De N-VA is de partij voor wie het systeem heeft gewerkt.

Provinciale differentiatie. Vlaams-Brabant en Oost-Vlaanderen zijn de welvaartsprovincies: daar loopt de inkomenscorrelatie tot +0,65 en +0,60. In Antwerpen is het profiel gemengder: de partij scoort er wel op inkomen, maar ook op verstedelijking en migratieachtergrond (negatief, maar minder scherp dan VB). Limburg toont de meest sociale N-VA-kiezer: de correlatie met 65-plussers is er het sterkst (+0,45), en met arbeidsongeschiktheid het minst negatief. West-Vlaanderen is de zelfstandigenprovincie: handel-bestuurder (+0,55) en zelfstandig bestuurder (+0,42) pieken er.

Tijdsevolutie. De N-VA heeft alsmaar meer 'welstellenden' aangetrokken. Waar de partij in 2012 nog een breder electoraat trok met ook middelmatige inkomens, is het profiel sinds 2019 steeds scherper naar de top van de inkomensverdeling gegroepeerd. De correlatie met welvaartsindex is in Vlaams-Brabant gestegen van +0,40 (2012) naar +0,65 (2024). Tegelijk is de link met de landbouw en de primaire sector verdwenen — de N-VA is de partij van de diensteneconomie geworden.

Gewestelijk beeld. De Vooruit-kiezer is de openbare-sector-kiezer met de spoorwegen voorop. "Spoor" is de sterkste beroepscorrelatie (+0,47), gevolgd door werknemers-loontrekkenden (+0,47), gezondheid en welzijn (+0,40), en de quartaire sector (+0,42). De partij scoort bij mensen op de wachtlijst voor sociale woningen (+0,40) en in sociale woningen (+0,32). Tegelijk is de Vooruit-kiezer niet de zelfstandige: hoofdbezigheid zelfstandig (-0,46), zelfstandig bestuurder (-0,46), zelfstandigen alle statuten (-0,41). Ook de Europese migratieachtergrond is negatief (-0,35 tot -0,37). Vooruit is de partij van de vaste job in de publieke dienstverlening.

Provinciale differentiatie. Antwerpen en Oost-Vlaanderen zijn de spoorprovincies: de correlatie met spoor loopt er tot +0,55 en +0,50. In Vlaams-Brabant verschuift het profiel naar gezondheid en welzijn (+0,48) en quartaire sector (+0,45), met een sterke nadruk op bedienden en contractuele ambtenaren. West-Vlaanderen toont de meest sociale Vooruit-kiezer: de partij scoort er sterk op wachtlijst sociale woningen (+0,50) en armoederisico. Limburg is de meest traditionele provincie voor Vooruit: spoor (+0,45), maar ook een sterkere link met de secundaire sector dan elders.

Tijdsevolutie. Vooruit is verstedelijkt en op meer op de verzorgingsstaat gericht. De correlatie met spoor en openbare sector is sinds 2012 in elke provincie gestegen. Tegelijk is de link met de zelfstandige middenstand verzwakt — waar de SP.A in 2012 nog enigszins bij de kleine zelfstandigen scoorde, is dat in 2024 volledig verdwenen. De partij is de erfgenaam geworden van de klassieke sociaaldemocratie, maar dan zonder de oude industriële basis.

Gewestelijk beeld. De Groen-kiezer is de diplomakiezer. Langer geschoold (bachelor, master, doctoraat) correleert +0,75 — het hoogste educatieve profiel van alle partijen. Cultuur en verenigingen (+0,74), hoger onderwijs (+0,70), experten en onderzoek (+0,62), media (+0,60), banken (+0,55) — het is het volledige palet van de kenniseconomie. Tegelijk is Groen de tegenpool van de arbeidersklasse: midden geschoold (-0,66), arbeidersstatuut privaat (-0,62), korter geschoold (-0,61), bouw (-0,54), maakindustrie (-0,53), secundaire sector (-0,50). De Groen-kiezer werkt niet met zijn handen, en woont niet waar dat wel gebeurt.

Provinciale differentiatie. Vlaams-Brabant is de kennisprovincie bij uitstek: langer geschoold +0,82, cultuur +0,87, hoger onderwijs +0,68. Antwerpen volgt op korte afstand. West-Vlaanderen is de uitzondering: daar is de correlatie met hoger onderwijs "slechts" +0,59, en scoort de partij relatief sterker op media en communicatie. Oost-Vlaanderen combineert het academische profiel met een sterke aanwezigheid in de zorg en het onderwijs. Limburg toont de minst sterk uitgesproken Groen-profiel: de correlaties zijn er over het hele vlak lager, wat wijst op een minder geconcentreerd kiezerskorps.

Tijdsevolutie. Groen is veracademiseerd. De correlatie met langer geschoolden is in elke provincie gestegen sinds 2012, met sprongen in 2019 en 2024. Tegelijk is de negatieve correlatie met arbeidersmilieus scherper geworden. De partij is in twaalf jaar tijd gegaan van een breed ecologisch profiel naar een smal, hoogopgeleid stadsprofiel. De "klimaatstemmer" is in Vlaanderen bijna synoniem geworden met de "diplomastemmer".

Gewestelijk beeld. De CD&V-kiezer is de zelfstandige middenklasse met een financieel profiel. Vrije beroepen-bestuurder (+0,49), financiën en verzekeringen (+0,47), diplomatie (+0,47), banken (+0,44), quartaire sector zelfstandig (+0,42), zelfstandigen alle statuten (+0,42). Tegelijk is de partij niet de partij van de werkloosheid: totaal RVA-uitkering (-0,53), arbeidersstatuut privaat (-0,51), maakindustrie (-0,49), secundaire sector (-0,47). CD&V is de partij van wie een zaak heeft, niet van wie er een zoekt.

Provinciale differentiatie. Oost-Vlaanderen en West-Vlaanderen zijn de zelfstandigenprovincies: vrije beroepen-bestuurder loopt er tot +0,55 en +0,60. Vlaams-Brabant is de financiële provincie: banken (+0,50), financiën/verzekeringen (+0,55). Antwerpen toont een gemengder profiel: de partij scoort er op zelfstandigen, maar ook op 65-plussers en de welvaartsindex. Limburg is de zwakste provincie voor CD&V: de correlaties zijn er lager en minder scherp, wat wijst op een uitdunnend electoraat zonder duidelijk sociaal anker.

Tijdsevolutie. CD&V is verkleind tot haar kern. Waar de partij in 2012 nog breed bij zowel zelfstandigen als loontrekkenden scoorde, is het profiel sinds 2019 steeds scherper naar de hogere zelfstandige middenklasse getrokken. De correlatie met vrije beroepen is gestegen, terwijl de link met de landbouw en de kleine nijverheid is verdwenen. De partij is van een volkspartij naar een nichepartij van de gevestigde zelfstandige gegaan.

Gewestelijk beeld. De Open-VLD-kiezer is de landelijke zelfstandige en de leefloontrekker — een merkwaardige combinatie. Primaire sector zelfstandig (+0,62), zelfstandig geen bestuurder (+0,54), landbouw-bestuurder (+0,48), nijverheid/ambachten-bestuurder (+0,42). Tegelijk scoort de partij op leefloon Belgen (+0,44), vluchtelingen met leefloon (+0,43), studenten met leefloon (+0,43), en chronische aandoeningen (+0,41). De negatieve correlaties wijzen naar de stad: verstedlijking (-0,44), niet-Europese migratie (-0,40), Aziatische migratie (-0,40), cultuur en verenigingen (-0,39). Open-VLD is de partij van het platteland in transitie: de oude zelfstandige die worstelt, en de nieuwe kwetsbare die opvang zoekt.

Provinciale differentiatie. West-Vlaanderen en Limburg zijn de landbouwprovincies: primaire sector zelfstandig loopt er tot +0,70 en +0,75. In Oost-Vlaanderen verschuift het profiel naar nijverheid en ambachten (+0,55). Antwerpen toont de minst landelijke Open-VLD-kiezer: daar is de correlatie met landbouw laag, maar scoort de partij op leefloon en welzijn. Vlaams-Brabant is de zwakste provincie: de correlaties zijn er over het hele vlak laag, wat aantoont dat de partij in het centrum van het land nauwelijks nog een electoraal fundament heeft.

Tijdsevolutie. Open-VLD is verder het platteland ingetrokken en trekt meer kwetsbare burgers aan. De correlatie met landbouw en primaire sector is sinds 2012 gestegen, terwijl de link met de stedelijke diensteneconomie (financiën, verzekeringen, media) is verdwenen. Tegelijk is de partij gaan scoren op leefloon en zorgindicatoren — een teken dat haar electoraat niet alleen kleiner is geworden, maar ook armer. De klassieke liberale professional is naar N-VA of Groen verhuisd; wat overblijft is een restcategorie van plattelandsbewoners en kwetsbare groepen.

5. Samenvattend: het Vlaams politieke landschap in zes profielen

6. Toekomstperspectief per partij voortgaande op 2012-2024

PVDA — Versnelling. Het profiel is steeds scherper geworden: van een kleine arbeiderspartij in 2012 naar de partij van stedelijke diversiteit en hoger onderwijs in 2024. De migratiecorrelatie is verdubbeld, de inkomenscorrelatie is positief geworden. De partij groeit zolang de steden diverser en hoger opgeleid worden. Risico: als de steden verder verstedelijken maar de partij niet buiten haar biotoop komt, blijft het een stadsfenomeen.

Vlaams Belang — Verharding. Het profiel is van een brede populistische partij (2012: nog enigszins gemengd) naar een harde arbeiderspartij in de periferie geëvolueerd. De correlatie met arbeidersstatuut en secundaire sector is in elke provincie gestegen. De partij wint zolang de periferie zich verwaarloosd voelt door de stedelijke kenniseconomie. Risico: de achterban vergrijst en verarmt; als de economie de periferie weer oppikt, smelt het electoraat.

N-VA — Welstellender. De partij is van een brede Vlaams-nationale beweging naar een welvarende middenklassepartij gegaan. De inkomenscorrelatie is steeds scherper positief. De partij profiteert van de groeiende welvarende laag, maar verliest de verbinding met de midden- en kleinbedrijven en de landbouw. Risico: als de welvaartsgroei stagneert, heeft de partij geen buffer in lagere inkomensgroepen.

Vooruit — Verzorgingstaatser. De partij is van een brede arbeiderspartij naar een publieke-sector-partij gegaan. Spoor, zorg, onderwijs en sociale woningen zijn de ankers. De link met de private sector en de zelfstandige is verbroken. Risico: als de overheid afslankt of de openbare sector hervormt, komt het electoraat onder druk. De partij moet de private loontrekkende terugwinnen.

Groen — Veracademisering. De partij is van een breed ecologisch profiel naar een smal, hoogopgeleid stadsprofiel gegaan. De correlatie met langer geschoolden is in twaalf jaar tijd in elke provincie gestegen. De partij wint zolang de steden verder vergroenen en meer hoger opgeleiden huisvest. Risico: het is de meest elitaire partij geworden; buiten de universiteitscampussen en de grote steden is er nauwelijks nog electoraat.

CD&V — Verkleining tot de kern. De partij is van een volkspartij naar een nichepartij van de gevestigde zelfstandige gegaan. De landbouwcorrelatie is verdwenen, de financiële sector en de vrije beroepen zijn de laatste ankers. Risico: de kern vergrijst en krimpt; er is geen natuurlijke aanwas uit jongere generaties of nieuwe beroepsgroepen.

Open-VLD — Meer platteland en wie kwetsbaar werd. De partij is van een liberale professionalspartij naar een restcategorie van plattelandsbewoners en kwetsbare groepen gegaan. De klassieke liberalen zijn naar N-VA of Groen verhuisd. Risico: het electoraat is te divers en te kwetsbaar om een coherent verhaal te dragen; de partij dreigt op te gaan in N-VA of te verdwijnen.