Zien we in
2024 al de samenleving van 2042?
BuG 565 on-line - 3
oktober
2024
De demografische
evolutie zal in de komende decennia hoe dan ook het
kieslandschap revolutioneren; allicht al te beginnen met
de gemeenteraadsverkiezingen op 13 oktober.
Elke verkiezing is een opstap
naar de volgende waar demografische, sociale en culturele
tendensen duidelijker worden weerspiegeld. Hoe zal men
binnen twintig jaar terugkijken op de ‘watertrappers in
het luchtledige’ die in 2024 de formatiegesprekken leiden?
Zal er, in plaats van ontburgering en desintegratie,
eerder grotere gelijkwaardigheid en integratie zijn van
alle inwoners, voortgaande op de demografische en sociale
dynamieken die nu al verankerd zijn in de samenleving?
Een mogelijk toekomstbeeld kan
er uit zien als volgt. De forse doorgroei tegen 2042 van
PVDA en Groen brengt een groter evenwicht in de
samenleving met zorg voor klimaat, een rechtvaardiger
belastingsysteem, en de (gedeeltelijke) hernationalisering
van energie, openbaar vervoer en financiële centra.
Hiermee worden de waarden van de christendemocratie en de
sociaaldemocratie in ere hersteld, wat beantwoordt aan het
belang van de alsmaar beter opgeleide en diversere
bevolking met een verstevigde bestaanszekerheid. De
verdere overgang van tewerkstelling in de maakindustrie
naar de dienstensector, de verhoging van het
opleidingsniveau en de uitdeining van de huidige 4,5
miljoen inwoners met migratieachtergrond van de steden
naar de landelijke gemeenten en kleinere steden, zorgen
voor een forse boost in de kwaliteit van het samenleven
voor alle inwoners. Met 6 generaties bachelors en 5
generaties masters is de tewerkstelling van werknemers met
migratieachtergrond, onder andere van vrouwen (zonder
verplichte kledijcodes), in industrie, onderwijs,
gezondheids- en welzijnszorg en vooral in ook ambtelijke
jobs in de veiligheidsberoepen en overheidsbesturen, een
weerspiegeling geworden van de samenleving. Het middenveld
in al zijn onderdelen heeft een tweede adem gevonden, en
de culturele expressie en creativiteit hebben de
samenleving alsmaar verder doordesemd.
De vraag op 13 oktober
is niet of en waar het cordon sanitaire zal breken; waar
Vlaams Belang nu winst boekt, zal het in de komende
decennia onvermijdelijk verliezen.
Een onhaalbaar of
onrealistisch toekomstbeeld, zegt u? Verre van als we de
analyse maken van de dynamische factoren die de
samenleving maar ook de politiek onomkeerbaar zullen
veranderen. In dit artikel geven we daar de ijkpunten
voor. Deze factoren zullen in de gemeenteraadsverkiezingen
van 13 oktober allicht al hun stempel drukken en in
verschillende gemeenten, vooral in Brussel dan, het
kiesgedrag ‘revolutioneren’. De vraag op 13 oktober is
niet of en waar het cordon sanitaire zal breken; waar
Vlaams Belang nu winst boekt, zal het in de komende
decennia onvermijdelijk verliezen. De vraag is wel welke
tendensen we nu op het lokale niveau al zullen zien, die
de politieke toekomst op Vlaams en federaal niveau zullen
voorafspiegelen in de komende twee decennia. Zien we in de
verkiezingen van 13 oktober al een weerspiegeling van de
samenleving in 2042?
Hieronder bespreken we zes
tendensen.
1. DE -18 JARIGEN VAN NU ZIJN
DE NIEUWE KIEZERS IN 2042
De 2,3 miljoen -18 jarigen zijn
even groot in aantal als alle +65 jarigen. Binnen 18 jaar
zullen zij de huidige +65 jarigen als kiezers hebben
vervangen. In elk gewest, provincie en vooral in elke gemeente
zijn deze aantallen verschillend. ‘De kiezerswisseling’ is een
maatstaf voor deze demografische dynamiek. De formule (aantal
-18 jarigen – aantal +65 jarigen = de kiezerswisseling) geeft
de maatstaf die mee de toekomst van partijen zal bepalen. Dat
bleek ook al uit de correlatie van de kiesuitslag van 9 juni
met de nieuwe kiezers (18-23 jaar). Als de kiezerswisseling
positief is, is er een grotere instroom van jonge kiezers. Bij
negatief resultaat is het aantal -18 jarigen dat instroomt
lager dan de uitstroom (TABEL1).
West-Vlaanderen zal in de
komende twee decennia nog een deficitaire kiezerswisseling
kennen (dat wil zeggen: minder jongeren zullen het oudere
kiespubliek vervangen), gevolgd door Limburg en
Oost-Vlaanderen. Brussel zal alsmaar meer zijn kiespubliek
vernieuwen. Dat zal voor alsmaar verrassender kiesuitslagen
zorgen, partijen met een positieve correlatie met een jonger
kiespubliek voorop.
Voor PVDA en Groen is de
correlatie met de kiezerswisseling positief.
Voor PVDA met +0,5528 en Groen
met +0,2015 is de correlatie met de kiezerswisseling positief.
Voor alle andere partijen, ook Vooruit, is ze negatief of
tenderend naar 0. In Wallonië is er met geen enkele partij een
betekenisvolle correlatie met de kiezerswisseling. In Brussel
is de correlatie voor PS +0,8864 en voor PTB +0,83731; voor MR
daarentegen is de correlatie -0,8418 en voor Les Engagés
-0,6425, de toekomst is niet voor hen weggelegd. Met +0,7614
correlatie voor PVDA, +0,8503 voor Team Fouad Ahidar en
+0,6812 voor Viva Palestina van Abou Jahjah krijgen we al een
voorafspiegeling van mogelijke toekomstige coalities in
Brussel.
Uiteraard zijn er op het lokale
niveau grote verschillen tussen gemeenten. Voor alle gemeenten
alfabetisch en per gewest, zie de linken in voetnoot 1.
2. INWONERS MET
MIGRATIEACHTERGROND ZULLEN POLITIEKE SPEELVELD MEER EN MEER
BEPALEN
Tegen 2050 heeft 50% van de
inwoners van het Vlaams Gewest een migratieachtergrond, in het
Waalse Gewest is dat 60%, in Brussel 90%, alles samen in
België 61% (FIGUUR 1).
Bij de inwoners met
migratieachtergrond zijn de vreemdelingen, de Belg geworden
vreemdelingen, en hun natuurlijk en migratiesaldo na hun
Belgwording inbegrepen. Hier zijn dus ook de kinderen en
kleinkinderen van Belg geworden vreemdelingen inbegrepen (2de,
3de en 4de generaties), alsook de nieuwkomers, de beperkte
groep van erkende asielvragers.
Zoals professor Dirk Geldof al
ten treure heeft aangetoond, hangt de verdere ontwikkeling van
wat hij de ‘superdiversiteit’ noemt slechts in beperkte mate
af van nieuwe migratie, maar in hoofdzaak van de reeds
aanwezige 4,5 miljoen inwoners met migratieachtergrond. De
extrapolatie is dan nog een minimale ontwikkeling, omdat geen
rekening gehouden wordt met volgende generaties en het
multiplicatoreffect ervan. De vooruitziendheid van onder
andere de liberale partij in het verleden heeft er voor
gezorgd dat België een ontwikkeld land is dat dankzij de
migratie en haar nageslacht zowel demografisch, economisch en
sociaal een toekomst heeft.
3. KIESPOTENTIEEL MET
MIGRATIEACHTERGROND 2012-2042
De berekening van het
kiespotentieel met migratieachtergrond voor 2024 wordt nu
toegepast op de deelname aan de verkiezingen in 2012 en 2018.
Zo kan een lineaire extrapolatie worden gemaakt van de
deelname aan de komende verkiezingen in 2030, 2036 en 2042 (TABEL
2). Enkel partijen die anticiperen op deze
transformatie van de bevolking zullen hun zeggingskracht
behouden of vergroten.
Dat West-Vlaanderen de
visvijver van Vlaams Belang is geworden, daarin gevolgd door
Oost-Vlaanderen, heeft vooral te maken met ‘onbekend is
onbemind’. Tussen 2024 en 2042 zal ook daar het kiespotentieel
met migratieachtergrond verdubbelen en de politieke
vertegenwoordiging normaliseren. Dit is dan nog een minimale
evolutie, gezien met de jaren het multiplicatoreffect en
gemengde huwelijken een turbo zijn voor dit kiespotentieel.
Vooruit correleert negatief
met het kiespotentieel met migratieachtergrond.
De correlaties van
verkiezingsuitslagen en kiespotentieel, en de overeenkomstige
evolutie, laat weinig aan de verbeelding over: PVDA met
+0,7594 en Groen +0,2282 zitten in de lift van de groei van
het kiespotentieel met migratieachtergrond, net als CD&V met
+0,2282 en Open VLD met +0,1015. Vooruit correleert negatief
met -0,1425, eenzelfde coëfficiënt als N-VA met -0,1674.
Vlaams Belang ten slotte laat de meest negatieve correlatie
zien, -0,3878. In Wallonië vormen PS en PTB met +0,5639 en
+0,5823 de tegenpool van MR en Les Engagés met een
gelijkaardige negatieve correlatie.
In Brussel is deze
tegenstelling nog groter: +0,8844 voor PS en +0,8918 voor PTB,
tegenover -0,8593 voor MR en -0,7240 voor Les Engagés. De
demografische evolutie zal hoe dan ook het kieslandschap,
zeker op lokaal niveau, de komende decennia revolutioneren;
allicht al te beginnen met de gemeenteraadsverkiezingen van 13
oktober. Zowel PVDA (+0,8573), Team Fouad Ahidar (+0,8017) en
Vooruit.brussels (+0,7019) matchen met het kiespotentieel met
migratieachtergrond in het Brussels Gewest dat, zoals
hierboven al vastgesteld, vooral in het jongerensegment verder
zal doorgroeien.
Zal Team Fouad Ahidar zorgen
voor ongeziene coalities in Brussel en wie weet zelfs in
enkele gemeenten in Vlaanderen? Voortgaande op de
verkiezingsuitslag in de Nederlandse taalgroep in Brussel is
maar 60% van de uitslag gecorreleerd met die van PVDA. Team
Fouad Ahidar spreekt dus een verschillend segment van het
kiespotentieel aan, allicht diegenen die minder voeling hebben
met de politieke en ethische keuzes van PVDA.
De evolutie van het
kiespotentieel met migratieachtergrond per gemeente
(alfabetisch en per gewest) vindt u in de linken in voetnoot
3.
4. GESTADIG HOGERE
SCHOLINGSGRAAD
Statbel publiceerde recent
gedetailleerde data over het opleidingsniveau in alle
gemeenten van 2011 tot 2021. Met deze data kunnen we de
evolutie van het % hoger opgeleiden (bachelor, masters,
doctors) in elke gemeente bekijken.
Voor het % in de bevolking met
een hogere opleiding en de evolutie tot 2042 (TABEL3),
voortgaande op deze van 2011 tot 2021, zie de lijst van
gemeenten en gewesten in de linken in voetnoot 4.
Binnen twee decennia zal het
verwondering baren waarom zoveel kiezers zich door Vlaams
Belang, en ook door N-VA, hebben laten misleiden.
Opleiding is één van de
belangrijkste, zo niet dé belangrijkste ‘voorspeller’ van
kiesgedrag. Kennis is macht, ook in het stemhokje. De
correlaties, zoals hier vastgesteld, geven daarbij al de
oriëntatie van stemkeuze aan. Vooral Groen met een correlatie
van +0,7451 met % hogere opleiding in de bevolking springt er
boven uit. Ze staat daarmee voor, verrassend misschien, CD&V
met +0,4678 en ook N-VA met +0,3404. Alle andere partijen,
Vlaams Belang voorop met -0,7821, laten een weliswaar beperkte
negatieve correlatie zien. Binnen twee decennia zal het
verwondering baren, of juist niet, waarom zoveel kiezers zich
door Vlaams Belang, en ook door N-VA, hebben laten misleiden.
5. TEWERKSTELLING IN CULTUUR
Cultuur in al haar facetten
(sport, recreatie, bibliotheken, manifestaties, festivals) is
één van de belangrijkste dynamieken in de samenleving. Net als
de verbondenheid rond sportevenementen als exponent van de
groeiende diversiteit en het diverser worden van de deelname
aan alle vormen van cultureel leven. De aanwezigheid van
alsmaar meer inwoners met migratieachtergrond in topsport,
literatuur en cultuur zal de komende decennia exponentieel
toenemen.
Eén indicator is het aantal
werknemers (en de relatief beperkte groei ervan) dat
tewerkgesteld is in de sectoren van culturele activiteit en
het verenigingsleven (TABEL 4), en de
correlatie met partijkeuzes.
Net zoals bij hoger
opleidingsniveau is de correlatie met Groen hier opvallend
hoog met +0,7426, gevolgd door CD&V met +0,3974. Het is
extreem tegengesteld bij Vlaams Belang met -0,7330 en ook met
Open VLD met -0,3946. Voor N-VA en Vooruit is er geen
correlatie; voor PVDA +0,1858.
In Wallonië en Brussel zijn het
vooral Ecolo en Groen die hoge correlaties laten zien. Cultuur
is ook hier de poort naar de politieke toekomst, complementair
aan het groeiend belang van de politieke zeggingskracht van de
inwoners met migratieachtergrond.
6. WORDT HET SOCIO-CULTUREEL
WERK EN HET MIDDENVELD (OPNIEUW) GAMECHANGER?
Als we nagaan wat de correlatie
is van de 52 erkende socio-culturele organisaties en de
spreiding van hun 13.072 afdelingen in de gemeenten met de
scores van de partijen, mogen we ons opmaken voor een
wonderlijke ontdekking. In TABEL 5 vindt u de
correlaties van de diverse groepen en organisaties, en de
partijuitslagen in het Vlaams Gewest (voor Brussel en Wallonië
zijn geen data samengebracht). In TABEL 5
wordt ook berekend hoeveel inwoners er wonen per
socio-culturele afdeling. Veel organisaties maken deel uit van
grotere bewegingen zoals beweging.net, de socialistische of
liberale ‘familie’, de ecologisch georiënteerde initiatieven
en zelforganisaties van ouderen of migratie. De zes
verenigingen van beweging.net zijn gemakkelijk samen te
brengen, net als de christelijke landelijke organisaties en de
organisaties van socialistische huize. Van de anderen worden
er enkele exemplarisch vermeld. In de tweede kolom wordt het
aantal afdelingen opgegeven.
Groen matcht het sterkst met de
financiële 11.11.11-actie, voortgaande op het totaal bedrag
per gemeente uit lokale acties, stortingen en schenkingen. Ook
hier slaat Groen een brug naar een toekomst waarin derde
landen meer en meer een prominente rol zullen spelen.
Voor de lijst van alle
verenigingen, zie de link bij de voetnoot 5.
Opvallend in TABEL 5 is het
ontbreken van een correlatie van Beweging.net met CD&V en de
positieve correlatie met de stemuitslag van PVDA.
Opvallend is het ontbreken van
een correlatie van Beweging.net met CD&V (-0,0829) en de
positieve correlatie met de stemuitslag van PVDA (+0,3309),
wat ook het geval is voor de zelforganisaties van de migratie.
Vooruit, met een beperkter aantal verenigingen, laat met
+0,3308 correlatie een duidelijk verband zien. De aanwezigheid
in gemeenten van alle verenigingen samen correleert het
sterkst met een stemkeuze voor PVDA (+0,3233). Is het een
wissel op de toekomst voor beweging.net om zich
uitdrukkelijker voor andere politieke keuzes uit te spreken nu
CD&V ervoor kiest om afstand te nemen van de christelijke
werknemersbeweging? Een onbegrijpelijke keuze. Beweging.net
staat toch voor 4.229 afdelingen sociaal-cultureel werk. De
impact van de ‘christelijke zuil’ in Vlaanderen, die nooit
opgehouden heeft te bestaan, is goed voor twee derde van de
welzijnssector en de gezondheidszorg en voor meer dan 60% van
het onderwijsnet, om van de miljoenen leden van de CM en het
ACV nog niet te spreken. En wat met het socialistische
middenveld? Met Vooruit die bereid is het N-VA-beleid te
depanneren of legitimeren.
De vraag is daarom legitiem:
moeten politieke keuzes niet worden herdacht in functie van
een toekomst die, ook politiek, meer en meer op een
onomkeerbare wijze door de inwoners met migratieachtergrond
mee zal worden bepaald, en die zich in de uitslagen van de
gemeenteraadsverkiezingen op 13 oktober allicht al zullen
weerspiegelen?
Alle data achter
dit stuk vindt u terug via
www.npdata.be/sampol.
EINDNOTEN
Samenleving &
Politiek, Jaargang 31, 2024, nr. 8 (oktober), pagina 38 tot 45
Opmerkingen,
bedenkingen, vrage suggesties, zie
info@npdata.be of
jan@hertogen.be
Met vriendelijke
groeten,
Jan Hertogen,
socioloog
0487 335 552
Wie geen berichten meer wenst
te ontvangen kan dit langs een Re melden met opgave
"Uitschrijven". Ingeval van alias het originele emailadres
doorgeven. |